Σκότωσε ό,τι αγαπάς:συνεντευξη στην ATHENS VOICE

Σκότωσε ό,τι αγαπάς

Συνεντευξη στον Δημήτρη Μαστρογιαννίτη

To «Σκότωσε ό,τι αγαπάς» ξεκίνησε ως μυθιστόρημα με ήρωα τον πενηντάρη Άρη Μανιάτη, κινηματογραφιστή. Ο ήρωας αυτός «απαίτησε» να βγει από τις σελίδες, να ζωντανέψει επί σκηνής. Τον συναντήσαμε μαζί με έναν άλλο Άρη, τον Άρη τον Τρουπάκη, το σκηνοθέτη του έργου, μαζί με τον οποίο κάναμε τη διασκευή. Ο Άρης μεταμορφώθηκε. Έγινε ο 33χρονος Άρης Μανιάτης, με εντελώς άλλες ιδιότητες, άλλο βιογραφικό. Μαζί του παρέσυρε και την παιδική του φίλη Κατερίνα. Ή μπορεί να τον παρέσυρε κι εκείνη. Οι δυο τους έχουν σοβαρές εκκρεμότητες από το παρελθόν, από 14 χρόνια πριν, όταν έκαναν παρέα με τον Μιχάλη. Ο Μιχάλης δεν υπάρχει στο έργο, δεν εμφανίζεται επί σκηνής, αλλά είναι πανταχού παρών. Έχει σφραγίσει τις ζωές και των δυο τους. Ταυτόχρονα υπάρχει μια επείγουσα ανάγκη που πρέπει να λυθεί, όπως λύνονται τα πράγματα στο θέατρο. Εδώ, μπροστά στα μάτια μας.
Τι σημαίνει να ξανασυναντιέσαι με κάποιον που έχεις να δεις επί 14 χρόνια; Κάποιον που τον έχεις αφήσει σχεδόν παιδί, σε μια άγρια συγκυρία που σφράγισε ολόκληρη τη χώρα το 1980; Έχεις μπροστά σου έναν ενήλικα αλλά εσύ βλέπεις το παιδί. Και με το «παιδί» αυτό πρέπει άλλους λογαριασμούς να τους κλείσεις κι άλλους να τους ανοίξεις. Λογαριασμούς που καίνε. Όταν «πέσει η αυλαία» τίποτα δεν θα θυμίζει το μυθιστόρημα. Στο θέατρο οι ήρωες ζουν για ένα βράδυ κι ύστερα «πεθαίνουν» ως το επόμενο. Όταν πέσει η αυλαία Άρης και Κατερίνα θα ακολουθήσουν ο καθένας την πορεία του. Ποια θα είναι αυτή; Πάντως δεν θα ξαναγυρίσουν στο μυθιστόρημα. Γιατί για μιάμιση ώρα υπήρξαν μπροστά μας με σάρκα και οστά, ζωντανοί και όμορφοι. Ενσαρκωμένοι.
Info Σκην.: Άρης Τρουπάκης. Παίζουν: Αντώνης Καρυστινός, Δανάη Παπουτσή. Β’ Σκηνή. Από 1/2.

Συνέντευξη στην Athens Voice

Με τον Αλέξη Σταμάτη συναντηθήκαμε στο Φλοράλ για να μιλήσουμε για τα «Δακρυγόνα», το πρώτο του ολοκληρωμένο θεατρικό, που έχει ανέβει στο Θέατρο Οδού Κεφαλληνίας, σε σκηνοθεσία Άρη Τρουπάκη με τη Δανάη Παπουτσή και το Νίκο Αρβανίτη.

'Εχοντας ασχοληθεί με όλα σχεδόν τα είδη του λόγου (ποίηση, πεζογραφία, δοκίμιο, διήγημα, παιδικό), ο Αλέξης Σταμάτης αποφάσισε να ασχοληθεί και με το θέατρο, «για μένα το δυσκολότερο είδος λόγου, όπου ένα διαφορετικά ειπωμένο" ναι" αλλάζει όλη τη ροή», όπως λέει και ο ίδιος. Τρελός σινεφίλ, πάντα θαύμαζε το θέατρο, πάντα όμως από απόσταση. «Το σινεμά το αισθανόμουν πιο οικείο», μου είπε.

Ακούγοντας τον τίτλο, ίσως κανείς περιμένει μια ιστορία για κουκουλοφόρους, όμως πρόκειται πιο πολύ για «Εξάρχεια της ψυχής». Τα Δακρυγόνα αφηγούνται τη συνάντηση μια νεαρής ζωγράφου και ενός πενηντάρη στο διαμέρισμά του στα Εξάρχεια. Μια συνάντηση γεμάτη συγκρούσεις και εντάσεις στο κέντρο μιας πόλης σε διαρκή αναταραχή, όπως και οι πρωταγωνιστές. «Ξέρουμε τι συμβαίνει έξω, αλλά αυτό δεν είναι το κεντρικό συμβάν του έργου, ο κόσμος έξω είναι σε αναταραχή, οι ψυχές ωστόσο είναι επίσης και αυτο μας ενδιαφέρει εδω».

Ενδιαφέρον είναι και το στήσιμο της παράστασης, όπου στο θεατή δημιουργείται η αίσθηση της συμμετοχής, ο κόσμος «μπαίνει μέσα στο διαμέρισμα». Η επιλογή των Εξαρχείων μόνο τυχαία δεν είναι, όπως και ο τίτλος της παράστασης, καθώς στο μικρό διαμέρισμα «η ζωή σκάει σα δακρυγόνο μπροστά στα μάτια σου και ξαφνικά αρχίζεις να βλέπεις πραγματικά».

Φυσικά δεν μπορούσα να μην τον ρωτήσω για την τωρινή περίοδο κρίσης και τι πιστεύει ότι θα αφήσει πίσω της. Παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε όλοι, τη θεωρεί μια περίοδο με πολύ ενδιαφέρον, ειδικά για τους ανθρώπους που έχουν «αντένες». «Η αφήγηση κάθε ζωής στιγματιζεται από το τι κάνουμε όταν βρισκόμαστε σε περίοδο κρίσης. Όλες οι ιστορίες αφορούν ήρωες που αντιδρούν σε μια κατάσταση κρίσης, εκεί όπου και φαίνεται ο πραγματικός τους χαρακτήρας. Συνήθως περιφέρουμε την πραγματικότητά μας σε μια κατάσταση ημιληθαργική την οποία και ελέγχουμε. Εκεί που φαίνεται ποιοι πραγματικά είμαστε είναι όταν τα πράγματα αλλάζουν και το δακρυγόνο-κρίση μας σκάει καταπρόσωπο».

Όσον αφορά στο θέατρο, φέροντας ως παράδειγμα την Αργεντινή, όπου στο αποκορύφωμα της κρίσης οι θεατρικές ομάδες διπλασιάστηκαν, αναμένει και εδώ την άνθηση της τέχνης των νέων κυρίως ανθρώπων. Βλέπει πολύ θετικά τις νέες ομάδες που έχουν δημιουργηθεί, όχι μόνο σε καλλιτεχνικό άλλα και σε κοινωνικό επίπεδο και την “ορίτζιναλ συλλογικότητα” που αναπτύσσεται. «Θα μείνει κάτι από αυτή την περίοδο σίγουρα» μου λέει με βεβαιότητα.

Συλλογικότητα την οποία, για να γυρίσουμε στα Δακρυγόνα, βίωσε και ο ίδιος, από τη συγγραφή του έργου με την πολύτιμη βοήθεια του σκηνοθέτη, ως τη συμμετοχή του ιδίου στην παραγωγή και τις πρόβες. Πως είναι να βλέπει το κείμενό του να ζωντανεύει στη σκηνή; "Τρομακτικό στην αρχή, τρομακτικά ενδιαφέρον στη συνέχεια". Πιστεύει ότι το έργο ανήκει στους ηθοποιούς, οι οποίοι με την καθοδήγηση του σκηνοθέτη τους οδηγούνται στο να γεννήσουν πράγματα επί σκηνής, ζωντανεύοντας έναν κόσμο που αρχικά υπήρχε μόνο στο μυαλό του συγγραφέα.

Πρόκειται λοιπόν για μια επιστροφή στις ρίζες; (Ίσως. Ίσως πάλι να πρόκειται περισσότερο για μια πτώση με αλεξίπτωτο. «Ο Παύλος Μάτεσις έχει πει κάτι πολύ ωραίο. Έχοντας ξεκινήσει από το θέατρο, δήλωσε ότι στην πεζογραφία είναι αλεξιπτωτιστής. Εγώ νιώθω το αντίστροφο, ένας αλεξιπτωτιστής από την πεζογραφία προς το θέατρο.»

Γιάννα Σαββούρα

Αλέξης Σταμάτης: H αιωνία ζωή ανήκει σε όσους ζουν στο παρόν Συνέντευξη στο σάιτ της Άθενς Βόις

Αλέξης Σταμάτης: H αιωνία ζωή ανήκει σε όσους ζουν στο παρόν
συν: Μιχάλης Μάτσας

Κυκλοφόρησε πρόσφατα το νέο βιβλίο του "Σκότωσε ό,τι αγαπάς", με θέμα έναν σκηνοθέτη που περνάει υπαρξιακή και δημιουργική κρίση και, χάρη σε ένα ατύχημα, συναντάει δύο μυστήριες υπάρξεις που θα του αλλάξουν τη ζωή. Παράλληλα, το πρώτο του σενάριο για την ταινία "Καταιγίδα" βρίσκεται σε φάση παραγωγής και έχει εγκριθεί από το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου. Ο συγγραφέας Αλέξης Σταμάτης διανύει τα πιο δημιουργικά του χρόνια και μας μιλά για όλα αυτά στο athensvoice.gr.

Kill your Darlings: Τι χρειάζεται να «σκοτώσεις» σε ένα μυθιστόρημα και τι στην πραγματική ζωή;
Το «Σκότωσε ότι αγαπάς» δεν αφορά τόσο τις εμμονές, αλλά τις «αγάπες». Σημαίνει ότι πρέπει να ξεφορτώνεσαι εκείνα τα στοιχεία, τις φράσεις, τις σκηνές του κειμένου που, όσο και να τα «έχεις ερωτευτεί», όσο κι αν αυτοτελώς σου αρέσουν, δεν προσθέτουν κάτι στο όλον, αλλά αντιθέτως το αδυνατίζουν, του διασπούν τη συνοχή. «Kill your darlings» ήταν η συμβουλή του μεγάλου Faulkner. Προσοχή : Μην το δοκιμάσετε στην πραγματική ζωή!

Όταν γράφεις, σκηνοθετείς ταυτόχρονα την κάθε σκηνή του βιβλίου; Φαντάζεσαι το «Σκότωσε ό,τι αγαπάς» ως ταινία;
Η διαδικασία συγγραφής ενός μυθιστορήματος διαφέρει από εκείνη ενός σεναρίου. Εδώ δεν υπάρχουν οι «αυστηροί νόμοι», η κατάτμηση του έργου σε σκηνές, η απαραίτητη σε πολλά σενάρια «σκληρή» δόμηση της πλοκής. Η «σκηνοθεσία» του μυθιστορήματος γίνεται πιο συνειρμικά, η μια εικόνα σε πάει στην άλλη, αλλά πάνω απ’ όλα σε οδηγεί ο χαρακτήρας, ειδικά στις περιπτώσεις που η μυθοπλασία στηρίζεται σε ένα κεντρικό πρωταγωνιστικό πρόσωπο.

Η αυτοβιογραφία είναι τελικά μια βύθιση στη μνήμη ή μια πάλη με αυτή;
Το συγκεκριμένο βιβλίο δεν είναι αυτοβιογραφικό, όσο κι αν υπάρχουν σπαράγματα από μνήμες. Αν μιλάμε θεωρητικά για μια αυτοβιογραφία, με τον τρόπο που διαπραγματεύεται το θέμα το «Σκότωσε ο,τι αγαπάς», τότε έχουμε το εξής λεπτό σημείο-ερώτημα. Τι θα ειπωθεί και τι θα μείνει απέξω. Μια αυτοβιογραφία είναι μια επαναφήγηση μιας ζωής μέσα από το φίλτρο του αυτοβιογραφούμενου και, κυρίως, μέσα από την οπτική γωνιά που αποτιμά το παρελθόν του εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή.

Σκηνοθέτης σε κρίση, σαν τον Μαστρογιάνι στο Οκτώμιση. Συγγραφέας ή σεναριογράφος σε ταινία, σαν τους ήρωες του Αλμοδόβαρ. Sunset Boulevard και Νοσταλγία του Ταρκόφσκι. Η σχέση κινηματογράφου-λογοτεχνίας αποτελεί για σένα μόνιμο θέμα έμπνευσης.
Ετσι είναι. Το «Σκότωσε ότι αγαπάς» είναι ένα μυθιστόρημα όπου η σχέση των δυο τεχνών παίζει καταλυτικό ρόλο, με το σινεμά να εμφιλοχωρεί έμμεσα ή άμεσα στο corpus του κειμένου, ενώ κινηματογραφικές τεχνικές ενσωματώνονται στο αφηγηματικό ιστό συνυφασμένες και συνδιαλεγόμενες με τις αντίστοιχες λογοτεχνικές. Η καίρια διαφορά μεταξύ των δυο τεχνών είναι πως στη λογοτεχνία λέμε μια ιστορία με λέξεις, ενώ στο σινεμά τη λέμε με εικόνες. Το κινηματογραφικό έργο εκκινεί από ένα κείμενο, το σενάριο, το οποίο ωστόσο είναι απλώς ένας μπούσουλας για το γύρισμα, ένα μη-κείμενο. Στη λογοτεχνία φυσικά όλα έχουν να κάνουν με τη λέξη, τη φράση, τη σελίδα.

Ανάμεσα στις αγαπημένες σου ταινίες της δεκαετίας, αναφέρεις το Mulholland Drive, το Cache του Χάνεκε, το Memento. Σε επηρέασαν στην ατμόσφαιρα και στην αφήγηση του «Σκότωσε ό,τι αγαπάς»;
Όταν το έγραφα δεν το σκεφτόμουν. Αλλα αναδρομικά πιστεύω ότι το βιβλίο ίσως οφείλει κάτι στο ονειρικά παράλογο κλίμα του Λιντς, στο γυμνό κυνισμό του Χάνεκε και στο παιχνίδι με τη μνήμη του Νόλαν στο Μεμέντο.

Αν και υπάρχουν πολλοί ταλαντούχοι μυθιστοριογράφοι στην Ελλάδα, οι καλοί σεναριογράφοι σπανίζουν. Πώς το εξηγείς;
Δεν έχετε άδικο. Ίσως οφείλεται στο γεγονός ότι σε αντίθεση με την πεζογραφία, η όποια πιστεύω ότι δεν διδάσκεται, η συγγραφή σεναρίου είναι πλέον μια συγκεκριμένη «επιστήμη» με σαφείς «νόμους», δομή και οργάνωση. Κι επειδή δυστυχώς στην Ελλάδα, παρά τις σποραδικές πρωτοβουλίες, δεν έχουμε ακόμη ένα αξιόπιστο και σύγχρονο σπουδαστήριο σεναριογράφων, δεν υπάρχει μεγάλη πείρα πάνω στο είδος.

Από πού εμπνεύστηκες για τον Άρη Μανιάτη;
Με γοήτευε η ιδέα ενός καλλιτέχνη σε κρίση, ο όποιος γραφεί την αυτοβιογραφία του. Ίσως υπάρχουν απόηχοι του 8 ½, αλλά όταν το έγραφα δεν το σκεφτόμουν. Πολλά πράγματα στη λογοτεχνία λειτουργούν υποσυνείδητα. Η ουσία είναι ότι ο ήρωας με «επισκέφτηκε» κι ύστερα αρχίσαμε μαζί το ταξίδι.

Ο Παζολίνι είχε πει ότι ο «θάνατος πραγματοποιεί το μοντάζ μιας ζωής». Το σκεφτόμουν τελειώνοντας το βιβλίο σου.
Ο θάνατος πιστεύω βάζει μόνο τους τίτλους τέλους. Είναι ο υπεύθυνος του τελικού ζενερίκ. Ο Βιτγκενστάιν έλεγε ότι ο θάνατος δεν είναι ένα γεγονός στη ζωή. Δεν ζούμε ώστε να έχουμε την εμπειρία του θανάτου. Εάν θεωρήσουμε την αιωνιότητα όχι ως μια ατελείωτη χρονική διάρκεια, αλλά ως απουσία χρόνου, τότε η αιωνία ζωή ανήκει σε αυτούς που ζουν στο παρόν. Το μοντάζ μιας ζωής το δημιουργούν πιστεύω δύο αντίρροπες δυνάμεις που εξισορροπούν το χάος της ύπαρξης: Η τύχη και η αναγκαιότητα.