Σαγκάη: Στην αιχμή του μέλλοντος

Κοιτάζοντας ψηλά τη θέα από στο εσωτερικό Patio του ξενοδοχείου Grand Hyatt το οποίο βρίσκεται μεταξύ 53ου και 87ου ορόφου στον περίφημο πύργο Τσιν Μάο, πίνοντας το τσάι μου σε ένα χώρο στον οποίο βλέπουν και οι 33 όροφοι του ψηλότερου ξενοδοχείου στον κόσμο, νομίζω πως βρίσκομαι σε μια σκηνή από το «Σταρ Ουόρς». Λίγο αργότερα, μπροστά στο «Διαμάντι της Ανατολής», τον θρυλικό «Πύργο Οριένταλ» σήμα κατατεθέν της πόλης με τις «ντίσκο» μπάλες του που προσφέρουν ένα καλειδοσκοπικό πανόραμα της πόλης, αντικρίζω μια από τις πιο υπέροχα κιτς κατασκευές του πλανήτη. Την αίσθηση επενδύει αγγλική ποπ των 80’ς η οποία, για έναν παράξενο λόγο, ακούγεται σ ‘ ολόκληρο τον εξωτερικό χώρο. Ορδές Κινεζών πηγαινοέρχονται υπό της ήχους των Echo and the Bunnymen και των Duran Duran. Το βράδυ από τη βεράντα του «Bar Rouge» χαζεύω σε όλη του την φουτουριστική έκταση το πανόραμα του Πουτόνγκ, της «γειτονιάς των ουρανοξυστών», η οποία ανεγέρθηκε μόλις σε 15 χρόνια σε ένα χώρο που παλιά ήταν σχεδόν εγκαταλελειμμένος. Η «πτήση» του ανθρώπου, μέσα από την κατασκευή, την ανάπτυξη, τη φιλοδοξία σε όλο της το εμβληματικό μεγαλείο. Ωστόσο, στην άκρη της βεράντας, η σημαία της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Κίνας μου θυμίζει ότι βρίσκομαι σε ένα κομμουνιστικό κράτος…
Αυτό το ιλιγγιώδους ταχύτητας πέρασμα της κινεζική κοινωνίας στον κόσμο της αγοράς είναι πραγματικά κάτι το μοναδικό. Η εξήγηση δεν είναι απλή. Ίσως να έχει να κάνει με τον ίδιο τον χαρακτήρα του Κινέζου ο οποίος δεν «πενθεί» για τα τραύματα του παρελθόντος. Δεν τα επουλώνει. Το «σύστημά» του είναι πολύ πιο απλό. Τα απωθεί και δεν μιλάει πλέον γι’ αυτά. Εκείνο που τον ενδιαφέρει πια, είναι το «πάμε παρακάτω», το τώρα, το μέλλον. Ενώ άλλες χώρες κάνουν δεκαετίες να ξεπεράσουν τα δεινά και τις καταστροφές που έζησαν, η Κίνα φαίνεται ότι δεν χρειάζεται συλλογική ψυχανάλυση. Κάνει cut και συνεχίζει. Ένα πραγματικά εξαιρετικά πρωτότυπο φαινόμενο μαζικής απώθησης, που επιτρέπει στους ανθρώπους να αλλάξουν ζωή σχεδόν εν μια νυκτί.
Η Σαγκάη είναι μια πόλη στην κόψη του μέλλοντος, δεν αντιγράφει, απορροφά, οικειοποιείται, δημιουργεί τους δικούς της νομούς. Μια πόλη που σαν την Αμερική των αρχών του 20 αιώνα, προσελκύει μαζικά τους γειτονικούς ασιατικούς πληθυσμούς, αλλά και διψασμένους για ζεστό χρήμα ξένους, υποσχόμενη γρήγορο πλουτισμό και πλούσια ζωή. Ένα ασιατικό Ελντοράντο. Η προκυμαία του Μπαντ, κάποτε το καμάρι της Ανατολικής Ασίας τα χρόνια της αποικιοκρατίας, είναι και πάλι στα πάνω της, προσελκύοντας την crème de la crème της πόλης. Όλοι πλέον θέλουν ένα κομμάτι από την πίτα της Σαγκάης. Και η πόλη είναι έτοιμη να το προσφέρει. Φόβος να εξαντληθεί το «γλυκό» δεν υπάρχει. Η Σαγκάη ολοένα και διογκώνεται ολοένα και απλώνει με δορυφορικούς οικισμούς μεγαλεπήβολου σχεδιασμού.


Όσο για την πολιτιστική της ταυτότητα, δεν έχω να πω πολλά. Αν το Πεκίνο διατηρεί ακόμα αρκετά στοιχεία από την παλιά και αρχαία παράδοση, εδώ μιλάμε για μια φιλόδοξη μεγαλούπολη δυτικών προδιαγραφών σε διαρκή εγρήγορση. Πλέον εδώ βρίσκεται η πόλη «που «ποτέ δεν κοιμάται». Κάποιος Ασιάτης Σινάτρα θα την έχει κάνει σίγουρα τραγούδι. Κάποιοι πιστεύουν πως όσο ο κόσμος τεχνοδομείται, τόσο πνευματώνεται. Σε αυτό η Σαγκάη επιφυλάσσεται αν μας απαντήσει στο μέλλον.
Όσο για τις εμπειρίες μου από την εκδήλωση της Εταιρίας Συγγραφέων της Σαγκάη στην οποία έλαβα μέρος -η οποία έγινε στο υπέροχο, αποικιακού ρυθμού, κτίριο της-, ήταν μόνο θετικές.
Το κοινό συμμετείχε ενεργά, μιλήσαμε για την ελληνική λογοτεχνία, δέχτηκα ερωτήσεις για τον Ελύτη, τον Σεφέρη, τον Καβάφη και με συγκίνηση ένιωσα πως μας ενώνουν οι δυο παλαιότεροι μεγάλοι πολιτισμοί του κόσμου. Γιατί όταν ένας Κινέζος ποιητής σου διαβάζει Σαπφώ στη γλωσσά του, νιώθεις ότι οι θραυσματικοί στίχοι της μεγάλης ποιήτριας από της Λέσβο είναι ιδεογράμματα χαραγμένα στις τεκτονικές πλάκες που μας ενώνουν όλους…

亚历克斯 ・ 斯坦麦提斯
Αλέξης Σταμάτης, στα κινέζικα

Σαγκάη: Η αλληγορία της αγοράς

Eντυπώσεις από Σαγκάη. Σοσιακαπιταλισμός, υγρασία, ιλιγγιώδης ανάπτυξη. Ο 21ος αιώνας ναι μεν θα ανήκει στην Κίνα, αλλά μέχρι να συμβεί αυτό θα έχουν (και έχουν) συντελεστεί μερικές από τις πιο υπόγειες, αθόρυβες και εντυπωσιακές εξελίξεις στο κοινωνικό σώμα ενός έθνους. Η Κίνα είναι ένα σώμα που θεραπεύεται από το τραυματικό παρελθόν με ομοιοπαθητική. Ο ίδιος ο οργανισμός αυτοιάται, αναπτύσσοντας ταυτόχρονα και όλα τα παράπλευρα συμπτώματα ενός μεταμοντερνισμού που εκτελείται με εκθετική ταχύτητα πάνω σε μια tabula rasa.

Η κεντρική εκδήλωση αυτού της ασύλληπτου, καινοφανούς πειράματος διεξάγεται στην Σαγκάη, η οποία μόλις πριν από 25 χρόνια ήταν ένα γκρίζο βιομηχανικό λιμάνι και σήμερα έχει μετατραπεί σε έναν κολοσσό 17 εκατομμυρίων κατοίκων με 4.000 ουρανοξύστες και βιντεοοθόνες που καλύπτουν ολόκληρα κτίρια. Το μεγαλείο των ετών του 30 συνυπάρχει με τα νέα φουτουριστικά κτίρια, το ποδήλατο με τις εκθέσεις Μπέντλει. Η Σαγκάη ενσαρκώνει το πιο συναρπαστικό πεδίο πειραματισμού του πλανήτη, ένα αχανές οικόπεδο όπου οι δυνάμεις της αγοράς επιδίδονται στο απόλυτο κρας τεστ του μέλλοντος.

Έτσι όπως το αποικιακό παρελθόν του Bund αντικρίζει το διαστημικό ορίζοντα του Pudong, η ιστορία μοιάζει με ένα ζωντανό power point. Είναι σαν σε ένα μουλτιπλεξ να παίζονται το ένα μετά το άλλο έργα του Έριχ φον Στρόχαιμ και του Τζέιμς Κάμερον. Μια πόλη - υπερθέαμα, που ετοιμάζεται να μαγέψει τον πλανήτη με την παγκόσμια Έκθεση του 2010. Μια ασιατική Νέα Υόρκη που ανυψώθηκε από τα αποκαΐδια του αυστηρού κομμουνισμού για να εξελιχθεί σε έναν τόπο - αλληγορία της Αγοράς που εκτινάσσεται κατακόρυφα αθροίζοντας διαρκώς ορόφους στην αχόρταγη ανθρώπινη ανάγκη για το επίκαιρο.

Ελλάδα και Κίνα: Μια λογοτεχνική συμμαχία;

Στη Σανγκάη οι μέρες πέρασαν ευχάριστα. Η πόλη ήταν φιλική, η φιλοξενία της Ένωσης Συγγραφέων της Σαγκάης εξαιρετική σε όλα τα επίπεδα, οι άνθρωποι από τον χώρο του βιβλίου πολύ ενδιαφέροντες. Το πρόγραμμα «Writers in Residence» προσφέρει μια πολύ καλή φιλοξενία, με δυνατότητες επικοινωνίας με όλους του φορείς του λογοτεχνικού κόσμου ενώ αποτελεί σημαντικό μοχλό πολιτιστικής επικοινωνίας.
*
Η πολιτιστική σχέση μας με την Κίνα χτίζεται σήμερα, χωρίς κάποια ισχυρή βάση από το παρελθόν. Η χώρα μας δεν έχει παράδοση κινεζικών σπουδών, ούτε Ελληνες σινολόγους, με την έννοια των κλασικών περί Κίνας σπουδών η έστω φιλολογίας ή ιστορίας. Αλλωστε, δεν υπάρχουν συστηματικές κινεζικές σπουδές σε ελληνικά ΑΕΙ, ούτε καν μαθήματα επιλογής…
Οφείλουμε ωστόσο να τονίσουμε τη σημαντική προσπάθεια από το Ιόνιο Πανεπιστήμιο, το οποίο θα λειτουργήσει ένα Τμήμα Σπουδών στην Κίνα το 2011. Αρχικά θα είναι Τμήμα Κινεζικής και Ιαπωνικής Γλώσσας και Σπουδών. Η πρωτοβουλία αυτή μπορεί να αποτελέσει μια ευκαιρία να δημιουργηθεί ένας πυρήνας για περισσότερες ανταλλαγές στον εκδοτικό χώρο – να εξελιχθεί σε μια έδρα λογοτεχνικών συνεδριών και συγχρωτισμού και να γίνει «μοντέλο» για αλλά ΑΕΙ.

*
Στο Πεκίνο λειτουργεί, εδώ και δύο χρόνια, ένα κέντρο έρευνας, το Βeijing Foreign Studies University, το οποίο δίνει πτυχίο στα ελληνικά. Θεωρείται το καλύτερο πανεπιστήμιο (πληροφορίες: http://www.chspku.net/news/hell_news.asp). Στη δε Σανγκάη, ήδη από τη δεκαετία του 1970 λειτουργεί το Shanghai International Studies University, όπου υπάρχει πρόγραμμα ελληνικής γλώσσας και σπουδών. Παρεμπιπτόντως, εκεί έκανα μια ομιλία (στις 17/9), απευθυνόμενος σε παιδιά του δευτέρου έτους για την ελληνική λογοτεχνία.


Συνολικά μιλώντας, είναι πολύ δύσκολη η προώθηση του ελληνικού βιβλίου χωρίς την παράλληλη προώθηση του συγχρόνου πολιτισμού μας – ευρύτερα, με συστηματική θεσμική δουλειά, με υποδομές: εργαστήρια σπουδών, σεμινάρια μετάφρασης, συστηματικές επισκέψεις εξοικείωσης επιμελητών, εκδοτών και συγγραφέων, αλλά και πολιτιστικές ανταλλαγές και συμπόσια, ανταλλαγές σπουδαστών, πανεπιστημιακών κ.λπ. Το θέμα είναι να καταδειχθεί στους Κινέζους ότι η ελληνική εμπειρία (χώρα με αρχαίο και σημαντικότατο πολιτισμό που πέρασε τον δικό της βραδείας καύσεως διαφωτισμό και εκσυγχρονισμό όπως η Κίνα) μπορεί να είναι πολύτιμη, άρα και διαφωτιστική ώστε να οδηγήσει τους Κινέζους στον δικό τους αναστοχασμό. Το ίδιο βέβαια ισχύει κι αντίστροφα: επίσης η Ελλάδα έχει πολλά να μάθει απο την Κίνα ως μια χώρα με ξεχωριστή ιστορία που δεν παραμένει –αυτάρεσκα- δέσμια του παρελθόντος της αλλά κοιτάζει μπροστά…
*
Ποια είναι όμως τα θέματα που απασχολούν τη σύγχρονη Κίνα βάσει των οποίων μπορούν να επιλεγούν τα ανάλογα ελληνικά βιβλία προς έκδοση; Τα σημαντικότερα ζητήματα είναι τα κοινωνικά προβλήματα των νέων, οι σχέσεις των δυο φύλων και ο θεσμός του γάμου. Γενικότερα, είναι το περιβάλλον, η πόλη και ο άνθρωπος, το ελληνικό Αρχιπέλαγος και η σχετική λογοτεχνία.
*
Ο,τι συγκινεί περισσότερο τους Κινέζους είναι η Αρχαία Ελλάδα. Οι Κινέζοι γνωρίζουν ότι διαχειριζόμαστε έναν σημαντικό αρχαίο πολιτισμό ως προς τον οποίον υστερούμε σε πολλά. Μας αντιμετωπίζουν, ωστόσο, όπως κάποτε οι Γάλλοι αλλά και άλλοι Ευρωπαίοι ρομαντικοί: ως συνεχιστές αυτού του πολιτισμού. Η Ελλάδα έχει μια συνέχεια και μια ενότητα στη γλώσσα και τον πολιτισμό, και αυτό είναι βαθιά εντυπωμένο στη σκέψη τους.
*
Το 2010 θα πραγματοποιηθεί στη Σανγκάη η EXPO. Εδώ δεν μιλάμε για ένα αμιγώς οικονομικό γεγονός, πρόκειται για μια «έξοδο» κυρίως πολιτιστική. Μια πολύ καλή ευκαιρία λοιπόν και για την προώθηση του ελληνικού βιβλίου. Ένας συντονισμός του χώρου του βιβλίου με τους αρμοδίους του Υπουργείου Οικονομίας θα μπορούσε να δημιουργήσει τη βάση για μια πολύ καλή παρουσία της λογοτεχνικής Ελλάδας σε αυτό το μείζον γεγονός. Μια ευκαιρία που μπορεί να αποδώσει σημαντικούς καρπούς και να ανοίξει έναν δρόμο για την εδραίωση των ελληνικών γραμμάτων στη μακρινή χώρα.

Το παρον αποτελει αναδημοσιευση από καταχωρηση στο μπλογκ του ιστολογίου του ΕΚΕΒΙ (Εθνικό Κέντρο Βιβλίου)

Shanghai Writer in Residence

Alexis Stamatis. Conal Credon

SHANGHAI DAILY
Authors find the write stuff in Shanghai
By Chen Qian 2009-9-3 ONLINE EDITION


FIVE overseas writers have been invited to live in Shanghai for a two-month writing project and cultural exchange.

They are Tash Aw, British writer of "The Harmony Silk Factory," Norwegian novelist Ragnar Hovland, Greek novelist and poet Alexis Stamatis, Irish novelist, playwright and documentary maker Conal Creedon and Irish poet Leanne O'Sullivan who is just in her 20s, Xinmin Evening News reported today.

They will share their thoughts with local writers including Wang Anyi, Zhao Lihong and Chen Danyan during their stay.

This is the second year of the cultural exchange, run by the Shanghai Writers' Association. It ends on October 31.


Chinese story link


http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200909/20090903/article_412662.htm