Tuesday, March 4, 2008

Urban Culture: τότε και τώρα

H αστική κουλτούρα ορίζεται σχεδόν ταυτολογικά, ως η κουλτούρα, ο πολιτισμός των πόλεων. Πόλεις ανά τον κόσμο, στο παρελθόν και στο παρόν, αναπτύσσουν συμπεριφορές και πολιτιστικά στοιχεία που τις διαφοροποιούν τόσο μεταξύ τους, όσο και από τις αντίστοιχες επαρχιακές πόλεις και οικισμούς.
Ωπ! Σας ακούω να λέτε, τι είναι αυτό; Ο τύπος την είδε κοινωνικός αναλυτής; Ας γυρίσουμε σελίδα. Όχι μόνον για να κρατήσω το ενδιαφέρον, αλλά επειδή δεν διαθέτω και το απαραίτητα εφόδια για μια εις βάθος κοινωνιολογική τομή του αστικού πολιτιστικού γίγνεσθαι, λέω να το μαζέψω λιγουλάκι στα καθ’ υμάς και να δω το θέμα μέσα από μια προσωπική προοπτική. Δηλαδή να αναφερθώ στην αστική κουλτούρα που γνωρίζω, και της οποίας την εξέλιξη έχω παρακολουθήσει τις λίγες, ευτυχώς ειρηνικές, δεκαετίες που βρίσκομαι σε αυτόν τον πλανήτη. Για τον σκοπό αυτό θα χρησιμοποιήσω ως case study την Αθηνα, την πόλη που γεννηθηκα και στο αντιφατικό κουκούλι της οποίας πέρασα το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου.
Οφείλω να σημειώσω εδώ, ότι πλέον, στην παγκοσμιοποιημένη μας εποχή, οι συμπεριφορές που αναπτύσσονται στην Αθήνα, μια πόλη που αρέσκεται να την αποκαλούν μητρόπολη της Νοτιανατολικής Ευρώπης, μπορεί να συναντήσει κανείς και σε άλλα αστικά κέντρα στον κοσμο, ειδικά στην Ευρώπη. Βέβαια η πόλη μας διαθέτει το αμφίβολο προνόμιο να αποτελεί ένα ιδιότυπο χωνευτήρι τάσεων, προβολών και απωθήσεων, μια και η πρόσφατη ιστορία της φρόντισε να την προμηθεύσει με ένα φορτίο που ίσως οι γέρικοι ώμοι της δεν μπορούν να αντέξουν. Και μια και το εχω σπουδάσει και λίγο το ζήτημα (δεν ήμουν ποτέ ο συγγραφέας των «τεσσάρων τοιχών», όσο κι αν λατρεύω το ομώνυμο μυθιστόρημα του Χατζηγιαννίδη), βίωσα έντονα όλες τις αλλαγές στου αστικού τοπίου που με γέννησε. Έτσι σκέφτομαι να το δω το ζήτημα συγκριτικά. Η αστική κουλτούρα της Αθηνάς τέλους 70, versus αστική κουλτούρα της Αθήνας 2007. Μα, κοινωνιολογίζω πάλι! Σπεύδω να επανέλθω βιωματικότερος!
Βγαίνοντας για μια βόλτα στην Αθηνα στα τέλη του εβδομήντα, τους μόνους ξένους που συναντούσες ήταν οι τουρίστες. Η λέξη μετανάστης τότε είχε το αντίστροφο σημασιολογικό φορτίο. Παρέπεμπε σε στίχους τραγουδιών του Καζαντζίδη και «στου Βελγίου της στοές». Στους Έλληνες που, προσδοκώντας ένα καλύτερο μέλλον, ξενιτεύτηκαν σε Ευρώπη και Αμερική. Σήμερα που, οι Αλβανοί είναι πλέον δεύτερης γενιάς, και η ελληνική Τσάιναταουν είναι προ των πυλών, η Αθήνα ακόμα και δια χειλέων δημάρχου ψελλίζει την λέξη πολυπολιτισμικότητα.
Η εφημερίδα τότε έκανε 1,5 δραχμή και όταν τη διάβαζες σου ’μένε το μελάνι στο χέρι. Σήμερα, μπορεί να στοιχίζει μέχρι και 1.500 δρχ (μαζί με τα ένθετα) και να αποτελεί μόνη της ένα περίπτερο με ταινίες, βιβλία και πάσης φύσεως παραφερνάλια. Λάθος, με διορθώνετε! Μπορει να στοιχίζει και… μηδέν! Φυσικά, υπάρχουν και τα φρι πρες που πρόσφατα έφεραν επανάσταση στο χώρο.
Κουλτούρα όμως σημαίνει και ατμόσφαιρα. Το άρωμα της Αθηνάς εκείνη την εποχή ήταν σαφώς πιο sex-pol. Το δίδυμο έρωτας - πολιτική κυριαρχούσε τα μεταχουντικά χρόνια. Όταν δεν ήμασταν σε συνελεύσεις βγαίναμε εξω και δεν ξέραμε σε ποιο νησί, ή σε ποια αγκαλιά θα ξυπνούσαμε την επομένη. Στις μέρες μας η τεχνολογική επανάσταση έφερε τους φοιτητές σε παράθυρα να συνομιλούν ον λαιν με αστυνομικούς… Ένα έμεινε ίδιο τόσα χρόνια. Τα δακρυγόνα και η αστυνομική βία. Βέβαια τότε το θέμα ήταν να αλλάξεις τον κόσμο, τώρα (δυστυχώς) είναι να μην αλλάξεις ο ίδιος.
Το σεξ ήταν πεδίο γνωριμίας του Άλλου, οι τσόντες μαζική γυμνασιακή πλάκα, το γυμνό στις ταινίες σπάνιο. Το σεξ σήμερα υπάρχει παντού, όμως περισσότερο ως trend παρά ως λιβιδιακή έκρηξη, τσόντες προσφέρονται δωρεάν από μεγάλες εφημερίδες μαζί με ντοκιμαντέρ, τα porno sites κάνουν χρυσές δουλειές στο δίκτυο.
Τα μπαράκια εκείνης της ηρωικής εποχής ήταν κακοφωτισμένα, dark αισθητικής, η μουσική ροκ, ενώ η τοπ συναυλία ήταν του (μακαρίτη πλέον) Ρόρι Γκαλαχερ στη Φιλαδέλφεια. Στη μνήμη των μεγαλύτερων βέβαια σημείο αναφοράς ήταν η συναυλία των, νεαρών τότε, Ρόλινγκ Στόουνς στη Λεωφόρο το 67. Σημερα, τα μπαράκια έχουν γίνει lounge, οι καναπέδες έχουν απλωθεί στα πεζοδρόμια, όλα τα μεγάλα ονόματα έχουν περάσει από την πόλη και η συναυλία to remember είναι (φευ!) των εξηντάρηδων πλέον Ρόλινγκ Στόουνς στο Ολυμπιακό στάδιο.
Η γαστρονομία είχε ως ναούς της τις ταβέρνες. Μια ωραία μπριζόλα στα κάρβουνα ήταν το opus magnum ενός πετυχημένου στεκιού. Σήμερα κάθε καλοφαγάς που σέβεται τον εαυτό του, μπορεί να σου μιλήσει γα ώρα για την επίγευση της πεσκανδρίτσας και το πώς κόβονται τα μανιτάρια πελυρώτους.
Για μόδα δε μιλάμε, άγνωστη λέξη! Τα κορίτσια μας ήταν απλά, με το χνουδάκι τους πάνω από το χείλος, το τζινακι, το πουλόβερ και τη μεσογειακή του λεκάνη. Το μπικίνι τότε σήμαινε φάτε μάτια ψάρια, σήμερα σημαίνει εξομάλυνση του Όρους της Αφροδίτης. Laser line clinics. Nose jobs, footers και mules ήταν άγνωστες λέξεις. Σήμερα η μόδα υπάρχει παντού, τα κορίτσια έχουν αναλογίες μοντέλων, τα οποία είναι πλέον status symbol. Αλλά μιλάμε για μια εποχή που όταν λέγαμε φυλή εννοούσαμε τους Σιού η τους Κομάντσι, ενώ πλέον οι σύγχρονες tribes ονομάζονται: Urban chick, goth, metrosexuals.
Η λέξη γκράφιτι τέλη εβδομήντα παρέπεμπε στην νεανική ταινία του Λουκας - μόνο το άγαλμα του Τρούμαν έτρωγε κάτι επεμβάσεις τύπου Τζάκσον Πόλοκ. Πλέον εισάγουμε σταρ των γκράφιτι από το εξωτερικό να μας διακοσμήσουν τον τοίχο του αμαξοστάσιου του ΗΛΠΑΠ
Τα σινεμαδάκια μας ήταν τύπου «αγιόκλημα και γιασεμί», το τελευταίο φιλμ ενός Φελίνι η Αντονιονι γεγονός, το βίντεο απόκτημα μόνο κάποιων προνομιούχων. Σημερα ο καλύτερος φίλος του σινεφίλ είναι ο μαύρος της γειτονίας του και το bit torrent.
Η τηλεόραση είχε δυο κανάλια και το τηλεκοντρόλ άχρηστο. Σημερα ένα σωρό δορυφόροι εκπέμπουν σήματα σε κάθε ταράτσα μεταφέροντας μας τον κοσμο ον λαιν. Τα χιτ της εποχής ήταν ο Μεθοριακός Σταθμός, σήμερα το Καφέ της Χαράς. (το ίδιο κονσεπτ ακόμα πιο γερασμένο!) Τα παιδιά που τραγουδούσαν έστηναν αυτοσχέδιες μπάντες σε κάτι υπόγεια, σημερα στήνονται μπροστά στον Ψινάκη.
Τότε οι φίλοι χτυπούσαν ο ένας το κουδούνι του αλλού σε ανύποπτες στιγμές (ακόμα και τα περασμένα μεσάνυχτα). Σημερα για να δω ένα γνωστό μου προηγείται σκληρή διαπραγμάτευση που ακούγεται σαν το παλιό χιτ του Κηλαηδόνη «Σαββατο μπορείς; Οοοχι»
Οι πειρατές τότε δεν ήταν στην Kαραϊβική αλλά στα ερτζιανά, τα παιδιά των οποίων σήμερα καταρτίζουν τις πλέι λιστ στους σταθμούς.
Στα γήπεδα η Ελλάδα αναστέναζε. Καμία διάφορα, απλά πλέον οι ομάδες έχουν γίνει ΠΑΕ και οι παίκτες brand name . Βέβαια Δεληκάρης δεν ξαναφάνηκε.
Τελος, όταν τότε βλέπαμε κανένα τύπο στο δρόμο να μιλάει μόνος του λέγαμε, πάει λάλησε ο Βασιλάκης. Σημερα πιθανολογούμε ότι ο μέσω hands free μονόλογος του, αφορά στην ανάλυση του DAX και του NIKKEI.
Μπορώ να απαριθμήσω δεκάδες άλλα παραδείγματα. Η κουλτούρα της πόλης έχει αλλάξει τόσο δραματικά μεσα σε εικοσιπέντε χρόνια. Σκέφτομαι εκεί, γύρω στο 2030, όλα όσα αναφέρω για το σήμερα θα ακούγονται εξ ίσου εξωγήινα, όσο εκείνα του τέλους του εβδομήντα… Βέβαια τότε δεν θα τα πληκτρολογώ από την καρέκλα του γραφείου, αλλά ξαπλωμένος στον καναπέ, θα τα εκφωνώ στο κινητό-πισί-οργκανάιζερ μου κι εκεινο θα τα γράφει μόνο του, συντάσσοντας και δομώντας το κείμενο με τη δική του λογική…

12 comments:

aggela said...

Καλημέρα. Πολύ περιεκτικό και πολυδιάστατο κείμενο. Θα πρόσθετα και την φρενίτιδα που-δικαίως με τόσους καρκίνους που μας ρημάζουν-αρχίζει να μας καταλαμβάνει με ό,τι σχετικό με την υγεία-διατροφή, βιολογικά προϊόντα, εμφιαλωμένα νερά, δείκτες προστασίας 60+ [θυμάμαι 12ώρα στην θάλασσα με baby oil (!)], διαγνωστικά κέντρα και προληπτική ιατρική σε αντιδιαστολή με την ανεμελιά γύρω από τα θέματα αυτά των 70ς. Τότε ακούγαμε κανένα περιστατικό και μας φαινόταν τόσο εξωτικό. Τώρα μία γυναίκα στις οκτώ θα πάθει καρκίνο μαστού, ένας άντρας στους πέντε καρκίνο στον προστάτη και άλλα πολλά ποσοστά και στατιστικές που είναι ικανά να σε τρελάνουν όχι τόσο για την απώλεια της ζωής σου αλλά για την καταρράκωση και την φθορά μέχρι το τέλος. Μάλλον το παράκανα συγνώμη.

Eva Stamou said...

Μου άρεσε πολύ το κείμενό σου. Σίγουρα δίνει αφορμή για προβληματισμό γύρω από τον τρόπο που βιώνουμε την καθημερινότητα σ΄αυτή την πόλη. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι έχουν αλλάξει τα γούστα και οι συνήθειες των Αθηναίων κι ότι αρκετοί (όχι όλοι) έχουν υιοθετήσει έναν τρόπο ζωής ‘ευρωπαικό’. Έχω όμως την εντύπωση πως η νοοτροπία δεν έχει αλλάξει τόσο όσο θέλουμε να πιστεύουμε.

Τα μοντέρνα εστιατόρια κι οι αισθητικές επεμβάσεις δεν αποτελούν από μόνα τους στοιχεία αποδεικτικά κοινωνικών μεταβολών και αλλαγής στις διαπροσωπικές σχέσεις ούτε σηματοδοτούν την υπέρβαση συντηρητικών αντιλήψεων που αφορούν στον αστικό/πολιτικό μας βίο.

Και μπορεί η εικόνα της γυναίκας να έχει γίνει trendy και να μην έχει να ζηλέψει τίποτα από τα ευρωπαικά πρότυπα αλλά ο τρόπος που το γυναικείο σώμα κινείται στο χώρο, στους δρόμους, στα γραφεία, στις επιχειρήσεις, στα bars και στα εστιατόρια αυτής της πόλης στηρίζεται στην αναπαραγωγή παραδοσιακών και ξεπερασμένων προτύπων ‘θηλυκότητας’ που δεν βοηθάει την ελεύθερη και ανοιχτή επικοινωνία σε φιλικό, ερωτικό ή επαγγελματικό επίπεδο. Το ότι σε ορισμένους χώρους τα πράγματα είναι ευτυχώς διαφορετικά δεν σημαίνει ότι έχει ανατραπεί ο κανόνας σε ευρύ κοινωνικό επίπεδο.

Ελπίζω να μη μακρηγόρησα αλλά το κείμενο έχει μεγάλο ενδιαφέρον και δεν μπορούσα ν’ αντισταθώ.

katen said...

Αν και 10 χρονάκια μικρότερη νιώθω ακριβώς έτσι. Ειδικά αυτό που γράφεις "Τότε οι φίλοι χτυπούσαν ο ένας το κουδούνι του αλλού σε ανύποπτες στιγμές (ακόμα και τα περασμένα μεσάνυχτα). Σημερα για να δω ένα γνωστό μου προηγείται σκληρή διαπραγμάτευση που ακούγεται σαν το παλιό χιτ του Κηλαηδόνη «Σαββατο μπορείς; Οοοχι» νομίζω ότι είναι ένα κακό όνειρο που κάποια στιγμή θα πάψει να εμφανίζεται στον ύπνο μου, αλλά μάταια...
Το πρόβλημα με την urban culture είναι ότι αυτή υιοθετείται και από τις επαρχιακές πόλεις και παύει να αποτελεί χαρακτηριστικό της Αθήνας!

Nyala said...

… και για να έρθουμε στο πεδίο μου, συνταρακτικές και οι αλλαγές στο θεατρικό τοπίο της πόλης μας, όπου έχουμε μια έκρηξη σκηνών και σχημάτων, με καλό θέατρο ρεπερτορίου (γι’αυτό με λυπεί πολύ το κλείσιμο του Αμόρε), αστραφτερούς ηθοποιούς, νέες προτάσεις στη σκηνοθεσία, πρωτοποριακές ομαδούλες που εξελίσσονται σε κραταιά σχήματα, ανανεωμένο Φεστιβάλ (επιτέλους είδαμε Μνουσκίν και Ρόμπερτ Γουίλσον στην Ελλάδα!), νέους ταλαντούχους συγγραφείς που γράφουν σε μια γλώσσα σκληρή και τραχιά – καθρέφτη της εποχής μας, θεατρικά τμήματα στα Πανεπιστήμια, θεατρανθρώπους με μεταπτυχιακά και πολύπλευρα ενδιαφέροντα κλπ. Προσωπικά πάντως θυμάμαι ότι μία εικοσαετία πριν διασκέδαζα σαν να μην υπήρχε αύριο και γευόμουν τη ζωή σαν μια ανεπανάληπτη απόλαυση, κάτι που οι σημερινοί εικοσάρηδες στερούνται κολλημένοι στις οθόνες των Η/Υ, τα chatrooms, το facebook, το online sex και το msn (και δεν σταματώ γιατί μισώ τον εαυτό μου όταν καταντώ να μιλώ σαν υπερσυντηρητική σαραντάρα με βικτοριανές αρχές!)

marthaora said...

Αλέξη, εγώ, πάλι, μέσα σ’αυτήν τη διαλεκτική του «versus», διακρίνω ψήγματα επανάληψης προσώπων και πραγμάτων… Το μόνο που «φαίνεται» να διαφοροποιείται, επί της ουσίας, είναι η μορφή, η φόρμα. Το υπόβαθρο σαν να μένει σταθερά το ίδιο. Όπως ακριβώς και το «αίσθημα του Πάσχα» με την ερχομό της άνοιξης… Δεν ξέρω εάν έχεις βιώσει ποτέ σου αυτό το αίσθημα… Για μένα, πάντως, παραμένει αναλλοίωτο μέσα στον χώρο και τον χρόνο…

P.S. Ακόμη και η Μάρθα δεν είναι η τελευταία… Έρχεται και ξανάρχεται, σε κάθε ευκαιρία, με διαφορετική μορφή και όνομα πιθανώς, αλλά πάντοτε έρχεται και ξανάρχεται, σταθερά η ίδια, στον ίδιο ρόλο, με τον ίδιο παρτνέρ…

Alexis Stamatis said...

eyxarsito aggela, eva
katen esti ine k dikio exis gia eparxia

Alexis Stamatis said...

nyala tote ipirxe "aimatino "apotipoma" tora iparxei psifiako ixnos
marthaora ti akribos ennois stin teleftea paragrafo?

λολιτα said...

σχετικα με την παρασταση που επιμελεισαι τα κειμενα.Εχω να πω οτι εχω βρεθει αρκετες φορες στο θεατρο της οδου κεφαλληνιας και εχω δει εξαιρετικες παραστασεις..παντα κανει πολυ προσεγμενες δουλειες.

οσο για την μαρια σκουλα εξαιρετικη ηθοποιος..φανταζομαι θα ειναι μια ωραια δουλεια.

Κ. said...

Αν και εμείς ενηλικιώθηκαμε τη δεκαετία του 80, το κείμενο αυτό με γέμισε νοσταλγία. Για την εποχή που ξεκινάγαμε για διακοπές με sleeping bag και πεζό 2. Για τα ξέφρενα πάρτι που πηγαίναμε όλη η παρέα και μετά στην κοντινότερη ακρογιαλιά, όπου πετάγαμε τα ρούχα μας και πέφταμε αλαλάζοντας στα κρύα νερά για να ξεμεθύσουμε. Κι ύστερα άλλαξε ο αιώνας, η πόλη, η παρέα μας... Αβάσταχτη πλέον η ελαφρότητα της άγνωστης αγκαλιάς. Θέλαμε σταθερά σημεία αναφοράς, χτίσαμε σχέσεις και καριέρες. Και απάνω που νομίσαμε πως ισορροπήσαμε, επανήλθε αιφνιδιαστικά η μποέμικη καρδιά! Θα μπορέσουμε άραγε να ξαναβρούμε την ανεμελιά μας στο νέο χάρτη της πόλης;

Câmera Digital said...

Hello. This post is likeable, and your blog is very interesting, congratulations :-). I will add in my blogroll =). If possible gives a last there on my blog, it is about the Câmera Digital, I hope you enjoy. The address is http://camera-fotografica-digital.blogspot.com. A hug.

Evangelos said...

Πάρα πολύ ενδιαφέρον. Ο δε προβληματισμός εξαιρετικά γόνιμος.

ΥΓ. Δεν πειράζει να κοινωνιολογίζεις και λίγο!

said...

聊天室,豆豆聊天室,哈啦聊天室,尋夢園聊天室,聊天室尋夢園,080中部人聊天室,080聊天室,080苗栗人聊天室情趣用品,情趣,情趣商品,愛情公寓,情色,情色貼圖,色情小說,情色小說,情色文學,色情,做愛,寄情築園小遊戲,色情遊戲,AIO交友愛情館,AIO,色情影片,情色網,微風成人,嘟嘟成人網,成人,18成人,成人影城,成人圖片,成人貼圖,成人圖片區,成人文章,成人小說,成人電影,麗的色遊戲,自拍,A片,AV女優,AV,A漫,視訊交友網,視訊,視訊交友,免費視訊聊天室,免費視訊,視訊聊天,視訊聊天室,UT聊天室,聊天室,豆豆聊天室,哈啦聊天室,尋夢園聊天室,聊天室尋夢園,中古車,二手車